Bestand: model-exchange/linked-data/README.md

Linked data — testbestanden

Testbestanden voor de linked-data-profielen (SHACL, SKOS, OWL) van Omnium Studio. Zie het plan 2026-11-06 Linked data als M2.

Eerst: welk .ttl-bestand is wat?

Alle bestanden hier zijn Turtle (.ttl), maar Turtle is alleen het schrift. Welke taal erin staat, zie je aan de woorden die het gebruikt (owl:, skos: of sh:). Zo is het met JSON ook: een .json kan een OpenAPI-document zijn, een package.json of een V3-export.

Taal Zegt Voorbeeld voor ODRL In Omnium
OWL / RDFS wat er bestaat: soorten dingen en hun eigenschappen ODRL22.ttl (W3C, de vocabulaire) het canonieke model: entiteiten, gegevenselementen, relaties, generalisatie
SKOS hoe de begrippen heten en samenhangen: begrippenlijsten odrl-core-profile-22.ttl (W3C, alleen de lijst "deze termen horen bij de kern") enumeraties, waardelijsten
SHACL wanneer het klopt: regels voor de data odrl22-kern.shacl.ttl (hier, zelf gemaakt) kardinaliteiten en validatie (de 422 van het register)
data de gevallen zelf een ODRL-beleid, bv. de Toegangsspraak-export M0: wat in het register staat

In Omnium zitten die drie samen in één canoniek model; in linked data zijn het drie talen, vaak in drie bestanden. W3C levert voor ODRL de vocabulaire (OWL) en de kernlijst (SKOS), maar geen SHACL: de regels staan alleen als tekst in het Information Model. Dat gat vult odrl22-kern.shacl.ttl.

Een beleid controleren vraagt dus: het beleid, odrl22-kern.shacl.ttl als shapes, en ODRL22.ttl erbij als vocabulaire. Het core profile is daarvoor niet nodig. In de Studio krijgt elke taal zijn eigen profiel: SHACL (klaar), SKOS (fase 4), OWL (fase 5). Een OWL- of SKOS-bestand in het SHACL-profiel geeft daarom "geen enkele shape gevonden"; de triples blijven bewaard.

Waarom beleid met SHACL controleren? ODRL is een uitwisselformaat: een beleid gaat van het ene systeem naar het andere (FTV, dataspaces) en wordt daar uitgevoerd. Een beleid dat niet aan het model voldoet, kan elders anders uitgelegd worden. Valt bijvoorbeeld een constraint weg omdat de leftOperand ontbreekt, dan geeft de permission meer dan bedoeld. SHACL is de standaardmanier om dat vóór uitvoering vast te stellen, met dezelfde regels in elk hulpmiddel (pyshacl, SHACL Play, Jena). Voor Omnium zelf toetst het onze eigen export (zie de proef hieronder, die vond de partOf-fout). Wie beleid alleen in Omnium schrijft, heeft het minder nodig: de Toegangsspraak-lezer controleert al bij het schrijven.

Bestanden

Bestand Wat
odrl22-kern.shacl.ttl kern van het ODRL 2.2-informatiemodel als SHACL (een M1 in de taal SHACL)
odrl22-kern.goed.ttl ODRL-beleid dat klopt; verwacht conforms = true
odrl22-kern.fout.ttl negen gevallen met elk één bekende fout; de verwachte melding staat in het commentaar

Voor OWL en SKOS dient de officiële vocabulaire ODRL22.ttl (OWL, RDFS en SKOS in één bestand); die staat hier niet als kopie.

Controleren

Met pyshacl (gecontroleerd met 0.40.2):

pyshacl -s odrl22-kern.shacl.ttl -m -a odrl22-kern.goed.ttl   # Conforms: True
pyshacl -s odrl22-kern.shacl.ttl -m -a odrl22-kern.fout.ttl   # Conforms: False, 10 meldingen

-m controleert ook de shapes zelf (meta-SHACL), -a zet sh:sparql aan. Het foute bestand geeft negen overtredingen (F1–F5, F7 dubbel, F8, F9) en één waarschuwing (F6).

sh:class vraagt dat de data het rdf:type van een waarde kent. Voor vocabulairetermen (odrl:use, odrl:eq, …) staan de typen in de testdata; bij echt beleid geef je ODRL22.ttl mee als ontologie (-e ODRL22.ttl).

In de Studio

Het profiel SHACL (preview, via Modelleren en de instellingen bereikbaar, zoals GraphQL) ▸ menu Importeer SHACL (Turtle)… leest odrl22-kern.shacl.ttl als diagram: 14 node shapes, vier klassen (odrl:LeftOperand, odrl:Operator, odrl:RightOperand, odrl:Set), drie constraints (twee sh:xone, één sh:sparql), zes overervingspijlen en geen meldingen. Een bestand met de valkuilen uit het plan (§11) geeft na het lezen een lijst meldingen.

De kern bevat ook de klassehiërarchie uit ODRL22.ttl (odrl:Set rdfs:subClassOf odrl:Policy, odrl:Permission rdfs:subClassOf odrl:Rule, …). Voor de validatie doet die niets: SHACL volgt rdfs:subClassOf alleen in de data, daarom staan de doelklassen bij elke shape expliciet. Hij is er voor de lezer en het diagram. De operanden die alleen in een sh:xone stonden (rightOperand, rightOperandReference, or/xone/and/andSequence) staan er ook als property shape zonder eigen voorwaarde, zodat ze in de shape te zien zijn. rightOperand wijst daarbij, zoals in het W3C-model, naar odrl:RightOperand, maar met sh:deactivated true: de waarde mag ook een literal of een willekeurige IRI zijn, dus die regel keurt niets af en is alleen documentatie. Aantal en klasse van leftOperand en operator staan in één property shape (één regel in het diagram, één melding die beide noemt). RuleShape heeft ook odrl:failure (de abstracte eigenschap tussen regels waar remedy en consequence onder vallen), met sh:class odrl:Rule; dat vraagt ODRL22.ttl in de data, anders is een Duty geen Rule.

Vier aanzichten. Het ODRL-model is één grote "printplaat": bijna alles wijst naar Party, Asset, Action en Constraint. W3C knipt het daarom in vier figuren (w3c/poe, model/00Model … 03Shared). Dezelfde indeling in de Studio, als vier diagrammen op dezelfde elementen: 00 Model — overzicht, 01 Constraint (Rule, Action, Asset, Party en collecties, Constraint, LogicalConstraint, LeftOperand, Operator, RightOperand), 02 Rule (Policy, Rule, Permission, Prohibition, Duty) en 03 Shared (Policy, Rule, Action, Asset, Party).

Exporteer SHACL (Turtle)… schrijft het model terug. Lezen en weer schrijven geeft dezelfde graaf (niet dezelfde tekst: commentaar en volgorde gaan verloren). Controle met rdflib:

from rdflib import Graph
from rdflib.compare import isomorphic
a = Graph().parse("odrl22-kern.shacl.ttl"); b = Graph().parse("geexporteerd.ttl")
print(isomorphic(a, b))   # True

ODRL 2.2 als UML

W3C publiceert voor ODRL geen XMI of ander UML-model: alleen de tekeningen in het Information Model (OmniGraffle-SVG's, 2017). De SHACL-kern ligt het dichtst bij UML. Zo krijg je er een klassendiagram van:

  1. Modelleren ▸ Transformeren ▸ Importeren: odrl22-kern.shacl.ttl met SHACL (Turtle) → SHACL-model in een map.
  2. Op die map ▸ Transformeren: SHACL-shapes → canoniek model (UML), met een doelmap.

Uitkomst: 18 entiteiten (Policy ▷ Set, Offer, Agreement; Rule ▷ Permission, Prohibition, Duty; Asset, Party, hun collecties, Action, Constraint, LogicalConstraint, LeftOperand, Operator, RightOperand), 31 relaties met kardinaliteit, de enumeratie PolicyConflict en de regels die niet in een klassendiagram passen als constraint ({precies één van rightOperand, rightOperandReference}). Een shape voor meer klassen (RuleShape) wordt een supertype. Definities uit ODRL22.ttl volgen met het OWL-profiel.

En terug. Canoniek model → SHACL-shapes op die doelmap geeft de kern weer, als dezelfde graaf (controle met rdflib zoals hierboven). Het CM onthoudt per onderdeel de oorspronkelijke SHACL; wat je in het CM wijzigt (een kardinaliteit, een veld, een nieuwe entiteit), wordt opnieuw afgeleid, de rest gaat letterlijk terug. Nieuwe termen komen in ok:, niet in odrl:. Een in het CM gewijzigde constraint (xone, sparql) is niet terug te vertalen: de oorspronkelijke blijft.

Proef: Toegangsspraak → ODRL tegen de kern

Exporteer een beleid naar ODRL (Toegangsverlening), voeg de ODRL-vocabulaire toe en valideer:

from rdflib import Graph
g = Graph(); g.parse("beleid.odrl.ttl"); g.parse("ODRL22.ttl"); g.serialize("beleid+vocab.ttl")
pyshacl -s odrl22-kern.shacl.ttl -a beleid+vocab.ttl

Stand 07-11: twee meldingen per beleid (zie het plan, fase 3): een odrl:partOf naar een odrl:Asset die geen odrl:AssetCollection is, en apnl:rolAanvrager zonder type (de ODRL-AP-NL-vocabulaire ontbreekt hier). De eerste is opgelost op 08-11: een registerpad met delen eronder is nu odrl:AssetCollection. Wat overblijft, zijn termen uit ODRL-AP-NL zonder type (apnl:rolAanvrager, apnl:verwerkingsverzoek, apnl:conformsToPolicy); die verdwijnen met de AP-NL-vocabulaire erbij.