Bestand: docs/plans/2026-09-08 ArchiMate 4 — twee profielen met transformatie (ontwerp).md

ArchiMate 4 — twee profielen naast elkaar, met transformatie ertussen

2026-09-08 · status: ontwerp, nog niet gebouwd · besluit Mark: 3.2 én 4 ondersteunen als twee profielen, met een transformatie ertussen.

1. Wat er in ArchiMate 4 verandert

De Open Group publiceerde ArchiMate 4 op 27 april 2026. Het is geen bijstelling maar een opruiming: van ruim 60 naar ~42 concepten (−30%).

Generiek gemaakt (Common Domain). De laag-specifieke gedrags- en rolconcepten zijn samengevoegd tot één concept: Service, Process, Function, Event, Role, Collaboration, Interface bestaan niet meer in een business-, applicatie- en technology-variant. Je modelleert je proces, en pas bij de toewijzing van middelen blijkt of het handwerk of software is.

Vervallen, met officieel conversiepad:

3.2 wordt in 4
Business/Application/Technology Interaction Process of Function met multipliciteit ≥ 2 op de toewijzing
Contract Business Object
Constraint Requirement
Gap Assessment (of Deliverable)
Representation Data Object, Artifact of Material
Implementation Event Event (generiek)

Lagen → domeinen. Business/Application/Technology blijven bestaan, maar heten nu domeinen: verschillende delen van de taal, geen abstractieniveaus. De laagtaart is vervangen door een zeshoek met concentrische ringen.

Relaties. De elf relatietypen blijven ongewijzigd. Nieuw is multipliciteit op de relatie-uiteinden (onder-/bovengrens per kant); combinaties die niet meer zijn toegestaan worden associatie.

Uitwisseling en tooling — praktisch belangrijk. Van het Model Exchange File Format bestaat nog geen 4-versie: opengroup.org/xsd/archimate publiceert alleen 3.1/3.2. Archi ondersteunt 4 nog niet (Visual Paradigm 18 is de eerste); meer leveranciers worden eind 2026 verwacht. Alles wat wij importeren blijft dus voorlopig 3.2 — inclusief GEMMA.

2. Waarom twee profielen, en niet samenvoegen

Geteld op onze eigen tabel (diagramprofielen/archimate/elementen.js, 60 typen): 20 van onze 60 ids verdwijnen of smelten samen, waarmee we op ~40 uitkomen — precies de reductie die de spec noemt.

  • 3 collaboraties → 1, 3 interfaces → 1, 3 processen → 1, 3 functies → 1, 3 services → 1, 4 events (incl. implementatie-event) → 1
  • 3 interacties → vervallen
  • contract, representatie, constraint, gap → vervallen
  • business-rol → generieke rol

Samenvoegen in één profiel zou betekenen dat business-proces en app-proces hetzelfde type worden. Element-type-ids zijn persistent (zie STUDIO.md): bestaande modellen en de Exchange-import hangen eraan. Twee profielen is dus niet alleen didactisch netter, het is de enige route die bestaande modellen heel laat.

3. Bouwplan

  1. archimate4-profiel — eigen DiagramType-id en eigen element-ids naast het bestaande archimate. De motor-primitieven (vormen-set, samentrekking, zwevende aanhechting, voorkomens) zijn generiek en komen gratis mee.
  2. Transformatie 3.2 → 4 via de bestaande registry, richting "transform" (model → model, transformatieRegistry.js). Deterministisch: elk vervallen concept heeft een officieel conversiepad (tabel hierboven). Interactie → proces + multipliciteit is de enige die echt iets moet uitrekenen.
  3. Transformatie 4 → 3.2 is lossy. Een generiek Proces moet een domein kiezen. Aanpak: afleiden uit waar het aan hangt (toegewezen aan een business actor → business-proces; aan een applicatiecomponent → app-proces), met een expliciete keuze-optie en diagnostics voor de rest.
  4. Import blijft bij 3.2 zolang er geen 4-Exchange bestaat. Komt die er, dan is het een tweede importer naast de huidige — de registry ondersteunt dat al (bron.detecteer per namespace).
  5. Kleur en taakbalkgroepen zijn een echte ontwerpvraag. Onze LAAG_GROEP/taakbalkGroep en de scheidingstekens in de Maken-balk zijn op laagkleur gebouwd. In 4 volgt de kleur niet meer uit het type: een generiek Proces hoort bij geen enkele laag. Waarschijnlijk wordt het domein een eigenschap van het element (of van het voorkomen — zelfde scheiding als bij de gedaanten van een samenstel).

4. Wat er eerst nodig is

De officiële ArchiMate 4-specificatie (gratis 90-dagen evaluatielicentie, daarna gratis niet-commerciële licentie via publications.opengroup.org/c260), om de 42 typen exact te kalibreren: namen, domeinindeling, notatie en de geldige relatiecombinaties. Onze 3.2-tabel is groot geworden door hem op echte Archi- en GEMMA-bestanden te ijken; zonder de spec bouwen we opnieuw een v0 die daarna over moet.

Bronnen